ประเทศไทย

สำหรับงานวิจัยในประเทศไทยนั้น ประเด็นที่สำคัญของการดำเนินงานศึกษาคือ ความท้าทายของเกษตรกรรายย่อย และเกษตรกรรายกลาง (โดยเฉพาะเกษตรกรผู้ปลูกข้าว) ในการเผชิญกับการทำเกษตรเพื่อยังชีพ โดยคำถามของงานวิจัยได้ศึกษาถึงความท้าทายดังกล่าวว่ามีความเชื่อมโยงกับพื้นที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำที่อยู่บริเวณใกล้กับกรุงเทพมหานครอย่างไร โดยเฉพาะภาคการเกษตรที่ต้องเผชิญกับข้อจำกัด ดังต่อไปนี้

  • การยกระดับห่วงโซ่คุณค่าของผลผลิต โดยเฉพาะเกษตรกรมีรายได้ต่ำจากการปลูกข้าว หลังจากสิ้นสุดโครงการประกันราคาข้าวของภาครัฐที่ผ่านมา
  • การเกิดภาวะน้ำท่วมในช่วงฤดูฝน และภาวะน้ำกร่อยในช่วงฤดูแล้ง
  • การเพิ่มขึ้นของเกษตรกรผู้สูงอายุ

งานวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงพัฒนาการที่เป็นไปได้ของภาคการเกษตรของประเทศไทยโดยอิงจากกิจกรรมการผลิตเกษตรในสถานภาพปัจจุบัน โดยได้ทำการศึกษาที่พื้นที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำบางปะกงตอนบนในจังหวัดปราจีนบุรี ซึ่งผลการดำเนินงานเบื้องต้นของงานวิจัยดังกล่าวนี้ได้อธิบายถึงลักษณะภาคการเกษตรที่สัมพันธ์กับการจัดการน้ำ (ในภาษาอังกฤษ: Aguilhon, 2560; และการสังเคราะห์ข้อมูลในภาษาไทยพิบูลย์ et al., 2560) การศึกษาครั้งนี้ผู้วิจัยได้ทำการศึกษาเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดินและการประเมินการใช้น้ำในลุ่มน้ำบางปะกงในประเทศไทย (เอกสารดาวน์โหลด: พันธุ์นนท์, 2561) รวมถึงผลการศึกษาเกษตรกรรุ่นใหม่ในหัวข้อ 1) คุณลักษณะ ปัญหาที่เผชิญ และการมีส่วนร่วมกับโครงการสนับสนุนเกษตรกร ซึ่งได้ทำการศึกษาในจังหวัดปราจีนบุรีและจังหวัดเชียงใหม่ (ในภาษาไทย: Cochetel et al., 2560) และ 2) การทบทวนงานศึกษาเกี่ยวกับนโยบายการสนับสนุนเกษตรกรรุ่นใหม่ในระดับนานาชาติ และมุมมองของประเทศไทยต่อนโยบายสนับสนุนดังกล่าว ภายใต้บริบทของประเทศไทย (ในภาษาไทย: Faysse, 2560)

งานศึกษาเรื่องแรกได้ศึกษาถึงมุมมองของคนรุ่นใหม่ต่อการทำงานภาคการเกษตร: กรณีศึกษาอำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี (เอกสารดาวน์โหลด Ruiz, 2561) ซึ่งผลการศึกษาที่สำคัญพบว่า ถึงแม้คนรุ่นใหม่ส่วนใหญ่ในปัจจุบันไม่มีส่วนร่วมในการทำงานภาคการเกษตร แต่ 75% ของคนรุ่นใหม่กลุ่มนี้ยังคงต้องการที่จะประกอบอาชีพเกษตรกรรมถ้าข้อจำกัด (เช่น การเข้าถึงแหล่งเงินทุน, องค์ความรู้ ฯลฯ) ต่อการเริ่มต้นทำการเกษตรได้รับการแก้ไข ส่วนงานศึกษาเรื่องที่สองได้ศึกษาถึงวิถีของนักศึกษาที่เรียนด้านการเกษตรและความต้องการประกอบอาชีพเกษตรกรรม: กรณีศึกษาวิทยาลัยการเกษตรและเทคโนโลยีจังหวัดฉะเชิงเทรา, สระแก้ว และร้อยเอ็ด โดยผลการศึกษาพบว่ามีนักศึกษาหลายรายที่สนใจประกอบอาชีพเป็นเกษตรกรรม แต่ยังไม่ได้เริ่มต้นทันทีหลังสำเร็จการศึกษาเนื่องจากนักศึกษาวางแผนที่จะทำงานนอกภาคการเกษตรก่อนช่วงเวลาหนึ่ง เพื่อต้องการหาเงินทุนมาเริ่มต้นทำการเกษตร (เอกสารดาวน์โหลด Filloux, 2561)

แผนการดำเนินงานของงานวิจัยในช่วงแรกของปี พ.ศ.2561 ได้มุ่งเน้นการทำงานร่วมกับกลุ่มเกษตรกร จำนวน 4 กลุ่ม เพื่อดำเนินกิจกรรมหนุนเสริมให้กับกลุ่มในการปรับปรุงระบบการผลิต และการจัดการที่เหมาะสมต่อปัญหาเรื่องทรัพยากรน้ำ (เอกสารดาวน์โหลด: Phiboon et al., 2561) โดยเกษตรกรทั้ง 4 กลุ่มเกี่ยวข้องกับ 1) การทำเกษตรอินทรีย์, 2) การทำเกษตรแบบผสมผสาน, 3) การปรับปรุงการเลี้ยงปลาเพื่อให้ได้รายได้ในระดับที่พึงพอใจ, และ 4) การปรับปรุงและยกระดับการจัดการคลองชลประทานของกลุ่มผู้ใช้น้ำ

แผนการดำเนินงานวิจัยในช่วงที่สองของปี พ.ศ.2561 จะมุ่งเน้นการสร้างความมีส่วนร่วมในการจัดทำภาพอนาคตที่สัมพันธ์กับสถานภาพปัจจุบัน และภาพอนาคตที่พึงประสงค์ในด้านการเกษตรและทรัพยากรน้ำ โดยเป็นการวิเคราะห์แนวโน้มและการถกประเด็นภาพอนาคตที่เปิดกว้างในรูปแบบการจัดการที่หลากหลาย ที่จะนำไปสู่การเกษตรที่ยั่งยืน และการสนับสนุนคนรุ่นใหม่ให้กลับมาทำการเกษตรเพิ่มขึ้น ซึ่งถือว่าเป็นสิ่งที่ท้าทายในกลุ่มประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ส่วนพื้นที่การศึกษาของงานวิจัยในส่วนที่สองนั้น ได้ทำการศึกษาพื้นที่ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำเจ้าพระยา ซึ่งอยู่ทางตอนเหนือของกรุงเทพมหานคร ในการศึกษาหาความสัมพันธ์ของลักษณะการดำเนินการ, การรับรู้ และผลจากการจัดตั้งเขตรับน้ำท่วม หลังการเกิดภาวะน้ำท่วมอย่างหนักที่กรุงเทพมหานครในช่วงปี พ.ศ.2554 ที่ผ่านมา

งานศึกษาทั้งสองพื้นที่นี้เป็นมุมมองระดับประเทศ ในการศึกษาถึงวิวัฒนาการของการหนุนเสริมของกรมชลประทานที่ให้ความสำคัญกับโครงสร้างพื้นฐาน และการคิดริเริ่มเรื่อง พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำในช่วง 20 ปีที่ผ่านมา และได้ดำเนินการต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน ที่มีการจำแนกกลุ่มผู้ใช้น้ำที่มีวัตถุประสงค์การใช้น้ำที่ต่างกัน โดยงานวิจัยได้มุ่งเน้นการค้นหาถึงรูปแบบของชุดองค์ความรู้ แรงจูงใจ และแบบจำลองที่น่าสนใจ ในการขับเคลื่อน พ.ร.บ. ทรัพยากรน้ำ ได้อย่างต่อเนื่อง

 

 

เอกสารประกอบเวทีประชุมเชิงปฏิบัติการ เรื่อง “การสนับสนุนนโยบายที่เอื้อต่อความสำเร็จในการสร้างเกษตรกรรุ่นใหม่ในภาคการเกษตรไทย” วันพฤหัสบดีที่ 24 มกราคม พ.ศ.2562 ณ ห้อง 701 อาคารเฉลิมราชกุมารี 60 พรรษา (จามจุรี 10) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

เอกสารดาวน์โหลด

  1. ความหลากหลายของเกษตรกรรุ่นใหม่ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่และปราจีนบุรี: คุณลักษณะ, ปัญหาที่เผชิญ, และการมีส่วนร่วมกับโครงการสนับสนุนเกษตรกร (pdf: เอกสารฉบับเต็ม และแบบสไลด์)
  2. วิสัยทัศน์ของคนรุ่นใหม่ในชุมชนท้องถิ่นต่อการทำงานภาคการเกษตร: กรณีศึกษา อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี (pdf: เอกสารฉบับเต็ม)
  3. เส้นทางของนักศึกษาไทยที่เรียนด้านการเกษตรและความต้องการประกอบอาชีพเกษตรกรรม (pdf: เอกสารฉบับเต็ม)
  4. คนรุ่นใหม่ในชุมชนท้องถิ่น และนักศึกษาที่เรียนด้านการเกษตร: วิสัยทัศน์ด้านการเกษตร และแผนอนาคต (pdf: เอกสารแบบสไลด์)
  5. ทางเลือกนโยบายสนับสนุนการสร้างเกษตรกรรุ่นใหม่: นโยบายที่พึงประสงค์ของคนรุ่นใหม่ในชุมชนท้องถิ่นและนักศึกษาที่เรียนด้านการเกษตร (pdf: เอกสารแบบสไลด์)
  6. นโยบายสนับสนุนการสร้างเกษตรกรรุ่นใหม่: ประสบการณ์ในต่างประเทศ (pdf: เอกสารแบบสไลด์)
  7. นโยบายการสนับสนุนเกษตรกรรุ่นใหม่: การทบทวนงานศึกษาในระดับนานาชาติ และครั้งแรกจากมุมมองของประเทศไทย (pdf: เอกสารฉบับเต็ม)
  8. Young Smart Farmer บนเส้นทางเดินที่มั่นคงกับการพัฒนาการเกษตร (pdf: เอกสารแบบสไลด์)
  9. หลักสูตรการพัฒนาผู้นำเกษตรกรรุ่นใหม่ (pdf: เอกสารแบบสไลด์)
  10. โครงการอาสาสมัครเพื่อสังคมสู่ชุมชนบ้านเกิด 2557-2562 (pdf: เอกสารแบบสไลด์)

ท่านสามารถรับชมรายงานข่าวของเวทีประชุมเชิงปฎิบัติการเรื่องเกษตรกรรุ่นใหม่ได้ทางช่อง Thai PBS (นักข่าวพลเมือง)